Um oršstöšulykilinn

Oršstöšulykillinn sem hér birtist nęr yfir texta Ķslensku hómilķubókarinnar, skinnhandrits frį žvķ um 1200 sem hefur aš geyma stólręšur, fręšslugreinar og bęnir ętlašar prestum. Žessi texti er eitthvert elsta lesmįl sem til er į ķslensku og Hómilķubókin er elsta ķslenska skinnbók sem varšveist hefur ķ heilu lagi. Hér er notašur texti sem Gušrśn Kvaran og Gunnlaugur Ingólfsson bjuggu til prentunar og gefinn var śt į vegum Hins ķslenska bókmenntafélags 1993. Stafsetning er fęrš til nśtķmahorfs en fornri beygingu og oršmyndum haldiš.

Lykillinn sżnir hverja oršmynd sem fyrir kemur ķ textanum įsamt nęstu oršum į undan og eftir en auk žess er hęgt aš fletta upp ķ mešfylgjandi texta og skoša žannig stęrra samhengi. Žessi oršstöšulykill er ekki lemmašur, ž.e. mismunandi beygingarmyndir eru ekki sameinašar undir einu uppflettiorši eins og gert er ķ oršabókum, heldur er hver oršmynd sjįlfstęš fęrsla.

Gluggi vefsjįrinnar skiptist ķ fjóra afmarkaša ramma. Hęgt er aš breyta stęrš allra rammanna; ef bendillinn er fęršur į mörkin milli žeirra breytist śtlit hans og žį er hęgt aš fęra mörkin aš vild meš mśsinni.

• Ķ nešri rammanum hęgra megin birtist texti Hómilķubókarinnar ķ heild, hęgt er aš skoša hann aš vild frį upphafi til enda meš žvķ aš nota skrunröndina eša lyklaboršiš (örvahnappa, Page Up, Page Down). Athugiš aš kaflafyrirsagnir ķ hornklofum eru verk śtgefendanna og eru žvķ ekki teknar meš ķ oršstöšulykilinn.

• Ķ efri rammanum til hęgri (žar sem žessi hjįlpartexti birtist nśna) er sjįlfur oršstöšulykillinn. Efst ķ hverri fęrslu er tilgreint hversu oft viškomandi oršmynd kemur fyrir ķ textanum, žar fyrir nešan eru sżnd öll dęmin um oršmyndina įsamt 12 orša samhengi (6 orš į undan og 6 į eftir). Lķnunum er rašaš ķ stafrófsröš eftir oršunum sem fara į eftir lykiloršinu. Aftan viš hverja lķnu er tiltilgreint blašsķšutal ķ śtgįfu Hins ķslenska Bókmenntafélags frį 1993. Ef smellt er į blašsķšutališ fęrist textinn fyrir nešan sjįlfkrafa, žannig aš višeigandi stašur birtist efst ķ rammanum. Einungis hluti oršstöšulykilsins er opinn hverju sinni en efst og nešst ķ hverjum hluta eru hnappar sem nota mį til aš fletta fram og til baka.

• Ķ rammanum til vinstri er listi ķ stafrófsröš yfir oršmyndir sem koma fyrir ķ textanum. Žegar smellt er į einhverja oršmynd fęrist oršstöšulykillinn sjįlfkrafa žannig aš lķnur meš žessari oršmynd birtast. Hęgt er aš velja milli žess aš hafa allan oršmyndalistann frį A-Ö opinn ķ einu eša einungis hluta hans.

• Ķ efsta rammanum birtist stafrófiš. Žegar smellt er į einhvern bókstaf fęrist oršmyndalistinn sjįlfkrafa žannig aš oršmyndir sem byrja į viškomandi staf birtast.

Aušvelt er aš nota leitarskipun vefsjįrinnar (Ctrl+F) til aš finna oršmyndir sem koma fyrir ķ textanum. Leitin verkar į žann ramma sem sķšast var smellt į. Einfaldast er aš velja „allur listinn“ ķ oršmyndalistanum og lįta forritiš leita žar, žašan er sķšan greiš leiš aš oršstöšulyklinum og textanum.

Textinn sem hér birtist er sį sami og prentašur var ķ:

Ķslensk hómilķubók. Fornar stólręšur. Hiš ķslenska bókmenntafélag. Reykjavķk 1993.

Žeim sem vilja skoša textann eins og hann stendur ķ handritinu er bent į śtgįfu sem Andrea de Leeuw van Weenen sį um og hefur aš geyma stafréttan texta og ljósmyndir af handritinu, auk ķtarlegs formįla:

The Icelandic Homily Book: Perg. 15 4° in the Royal Library, Stockholm. Ķslensk handrit, series in quarto vol. 3. Stofnun Įrna Magnśssonar į Ķslandi. Reykjavķk 1993.

Oršstöšulykill: © Oršabók Hįskólans.
Įbendingar og athugasemdir mį senda til Ašalsteins.